Kayısı Çekirdeğinde Ne Kadar Siyanür Var? Bir Kayseri Hikayesi
Bazen, bazen hayatın içinde o kadar derin bir merak duygusu uyanıyor ki, en sıradan şeyleri bile incelemek istiyorsunuz. Kayseri’de büyümek demek, kayısılarla, yazın sıcağında sokaklarda salınan kokularla, o tatlı mı tatlı meyvenin tadıyla büyümek demek. Ama bir gün, annemle pazara giderken, kayısı çekirdeklerinin arasından duyduğum bir soru, kafamı o kadar kurcaladı ki, hayatımın geri kalanında hep bir “merak” duygusuyla yaşadım: Kayısı çekirdeğinde ne kadar siyanür var?
Pazarda Bir Soru, Bir Merak
Bir yaz günüydü, Kayseri’nin sıcak sokaklarında annemle pazara gidiyorduk. Kayısı sezonunun tam ortasındaydık ve pazarda tezgahlar rengarenk kayısılarla dolmuştu. O gün, annemin kayısı almak için pazara gitmesinin dışında, aslında başka bir derdim vardı: Herkesin bu kadar sevdiği, her meyvenin şifa kaynağı olduğu söylenen kayısının çekirdeği, gerçekten zararlı olabilir miydi?
İçimden geçenleri anneme söyledim: “Anne, kayısı çekirdeği gerçekten zararlı mı? Siyanür var mı içinde?” Annem, başını sallayarak gülümsedi. “O kadar abartma, oğlum. Kimse o kadar kayısı çekirdeği yemez, merak etme. Ama hani gerçekten dikkat etmek lazım, kayısı çekirdeği biraz tehlikeli olabilir.” Cevabı, beni bir nebze rahatlatmıştı ama içimdeki merak yerli yerine oturmadı. Çünkü kimse kayısı çekirdeği kadar masum görünen bir şeyin, içinde siyanür barındırıp barındırmadığını bilmek istemezdi.
Kayısı Çekirdeğinin İçindeki Tehlike
O an annemin söylediklerinden sonra içimde başlayan soru şimşek gibi çaktı: Kayısı çekirdeğinde ne kadar siyanür var? Bunu öğrendikçe, kayısıya olan ilgim, aynı zamanda çekirdeklerine de yöneldi. Birçok kayısı türünün çekirdeği, amigdalin adı verilen bir bileşik içeriyordu. Bu bileşik, vücutta siyanüre dönüşebiliyordu. Yani, kayısı çekirdeğinin fazla tüketilmesi halinde gerçekten zehirli olabilirdi. Bu bilgi beni hem heyecanlandırmıştı hem de bir o kadar korkutmuştu. Kayısı çekirdeği yediğinizde aslında vücudunuza ne kadar siyanür alıyordunuz?
Kayısı çekirdeğindeki siyanür oranı, tam olarak kesin bir rakama indirgenemese de, yapılan araştırmalar bu oranı oldukça düşük gösteriyor. Genellikle bir kayısı çekirdeği, yaklaşık 0.2 miligram siyanür içeriyor. Ama tek bir kayısı çekirdeği bile size zarar vermeyebilir. Önemli olan, ne kadar çok yediğinizdi. Ancak Kayseri’de, insanlar kayısı çekirdeklerini eskiden çok severdi. O kadar ki, kayısı çekirdeğini kavurup yiyenler, onu ekmek yerine koyarlardı. Bu kadar yaygın bir tüketim kültürünün içinde, bir anda kayısı çekirdeklerinin zehirli olabileceğini öğrenmek, sanki her şeyin maskesi düşüyormuş gibi bir duyguya yol açtı.
Bir Yudum Kayısı, Bir Yudum Kaygı
Bütün bu düşünceler, o yaz pazarı günlerinde beni terk etmedi. Kayısı çekirdeklerinin zararlı olup olmadığına dair duyduğum kaygı, içimi sarmaya başlamıştı. Anneme sordum: “Ya anne, kayısı çekirdeklerinin zararları neler? Yani o kadar masum görünen bir şeyin içinde, böyle bir tehlike olduğunu bilmiyordum.” Annem, yıllarca kayısıları alıp yediği halde hiç tedirgin olmamıştı. O da bu konuda yalnızca “çok yeme” önerisinde bulunuyordu.
Ama işin ilginç yanı, kayısı çekirdeklerinin içerdiği siyanür hakkında bildiğimiz şeyler, aslında bizi daha dikkatli olmaya itiyordu. Her şeyin, görünenin ötesinde, ne kadar derin olabileceğini anladım. Bir kayısı çekirdeği, şifalı bir hediye olabilirken, aynı zamanda potansiyel bir tehlike haline de gelebiliyordu.
Kayısı Çekirdeği, Hayatın Basit Ama Derin Gerçekliği
Kayısı çekirdeği üzerinden öğrendiğim şey, aslında hayatın genel dinamiklerine çok benziyor. İnsanın, bazen en masum şeylerden bile korkması gerektiğini öğretmişti. Dışarıdan bakınca tatlı ve zararsız görünen bir şey, içeride fark etmediğiniz bir tehlike barındırabiliyor. Tıpkı hayatın kendisi gibi: Ne kadar sevdiğiniz bir şey olsa da, bazen ona dair bilmediğiniz bir şeyler vardır.
Kayısı çekirdeği, bana bir ders vermişti. Gerçekten her şeyin arkasında başka bir anlam yatabiliyor. Siyanür gibi tehlikeli bir şeyin, gözle görünmeyen bir yerde, bir çekirdeğin içinde gizlenmesi, insanın hayatındaki diğer “görünmeyen” tehlikeleri de hatırlatıyor. Bazen doğruyu öğrenmek, insanı korkutabiliyor. Ama sonunda, gerçeği bilmek daha iyi. Kayısı çekirdeğinde ne kadar siyanür var, evet, bu sorunun cevabı hayatın başka köşelerine de ışık tutuyordu.
Gün sonunda, kayısıyı alıp eve dönerken, birkaç tane çekirdeği çiğnemek bana bir şey öğretti: Hayat, kayısı çekirdeği kadar basit olamazdı.